محمد فیض عارفی (دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب)/

موضوع کشف حجاب از جمله مقوله‌های بحث برانگیز تاریخ معاصر ایران است.

اقدامی که در دوره رضاخان و با الگوگیری وی از کشورهای غربی و از جمله کشور ترکیه عملی شد و پهلوی اول گمان می‌کرد که اگر حجاب را از زنان ایرانی به دور کند، شاهد رشد و ترقی و توسعه جامعه خواهد بود و لذا با همان روحیه نظامی‌گری‌اش دستور داد که هیچ زنی حق ندارد از حجاب اسلامی استفاده کند و از عوامل خود در سرتاسر کشور خواست که این امر را با زور و تهدید به پیش برند.

۱۷ دی‌ماه، سالروز اجرای طرح استعماری حذف حجاب به دست رضاخان و بهانه مناسبی است برای نگاهی مختصر به واقعه کشف حجاب و از جمله بررسی این موضوع در شهرستان کاشمر.

رضاشاه پهلوی پس از تنها سفر خارجی‌اش به ترکیه در ۱۲ خرداد سال ۱۳۱۳ به شدت تحت تأثیر اقدامات غربگرایانه آتاتورک در این کشور قرار گرفت و از جمله آنکه بی‌حجاب بودن زنان ترکیه وی را به خود جلب کرد و ذهن وی درگیر این موضوع شد که چگونه با برداشتن حجاب از سر زنان مسلمان ایرانی، آن ها را به تمدن و ترقی برساند!

یک سال و اندی پس از مسافرت وی به ترکیه در آذر ماه ۱۳۱۴ به محمود جم، رئیس الوزرای خود چنین می‌گوید: «نزدیک دو سال است که این موضوع – کشف حجاب – سخت فکر مرا به خود مشغول داشته است، خصوصاً از وقتی که به ترکیه رفتم و زن‌های آن‌ها را دیدم که «پیچه» و «حجاب» را دور انداخته و دوش به دوش مردهایشان در کارهای مملکت به آنها کمک می‌کنند، دیگر از هر چه زن چادری است بدم آمده است. اصلاً چادر و چاقچور دشمن ترقی و پیشرفت مردم است. درست حکم یک دمل را پیدا کرده که باید با احتیاط به آن نیشتر زد و از بینش برد.»

در همین راستا بخشنامه کشف حجاب در تاریخ ۲۷ آذر ماه ۱۳۱۴ جهت تصویب رضاشاه از سوی رئیس الوزرا ارائه و در اول دی ماه دستورالعمل اجرای غیر رسمی کشف حجاب به تمام ولایات ایران ارسال شد.

رضاشاه خود در این مسیر پیشگام شد و در روز ۱۷ دی ماه در حالی برای اعطای گواهینامه فارغ التحصیلان به دانشسرای عالی رفته بود که همسرش یعنی ملکه ایران و دختر بزرگ شاه بدون حجاب بوده و لباس‌های اروپایی به تن کرده بود.

رضاخان در این مراسم طی نطقی از کشف حجاب و پیشرفت زنان سخن گفت و اظهار داشت: «… شما زن‌ها باید این روز را که روز سعادت و موفقیت شماست روز بزرگی بدانید و از فرصتی که به دست آورده‌اید برای خدمت به کشور خود از آن استفاده کنید… شما خواهران و دختران من حالا که داخل جامعه شده‌اید و برای پیشرفت خود و کشورتان این قدم را برداشته‌اید باید بفهمید که وظیفه شما این است که برای کشور خودتان کار کنید، سعادت آینده در دست شماست.»

به این ترتیب از فردای آن روز استفاده از چادر برای زنان در خیابان‌های تهران ممنوع شد و دولت و سایر دستگاه‌های اجرایی در کشور موظف گردیدند برای پیشبرد این طرح در ولایات مختلف بکوشند.

شهرستان کاشمر هم علی رغم آنکه در آن روزگار شهری کوچک و کم اهمیت جلوه می کرد اما از این سیاست قلدرمآبانه رضاخانی مستثنی نبود و زنان مسلمان و با ایمان این شهر هم طعم تلخ کشف حجاب اجباری را چشیدند. هم اکنون با اینکه سال‌های زیادی از آن خاطرات تلخ می‌گذرد اما هنوز هستند زنان مسن و سالخورده‌ای که خاطراتی از سال‌های کشف حجاب در کاشمر دارند و این از جمله موضوعات جالبی است که می تواند موضوع کار و تحقیق پژوهشگران تاریخ محلی و تاریخ شفاهی کاشمر قرار بگیرد.

در این میان سندی به جا مانده از حکومت وقت کاشمر در سال ۱۳۱۵ که گزارش اقدامات لازم برای اجرای قانون کشف حجاب را به مرکز ارائه کرده است می‌تواند برای کاشمری‌های امروز جذاب باشد تا با مطالعه این سند دریابند که حکومت زورگوی پهلوی اول چگونه برای کشف حجاب اجباری در این شهر برنامه‌ریزی و اقدام می‌کرده است.

با مطالعه این سند تاریخی که متن آن در ادامه خواهد آمد این گونه به دست می‌آید که بانوان متدین کاشمری مانند بسیاری از دیگر نقاط کشور در برابر این بی‌حیایی و بی‌حجابی ایستادگی کرده و حاضر نشده به سادگی حجاب از چهره برگیرند و برای در امان ماندن از اذیت و آزار مأموران به بهانه‌های مختلفی متوسل می‌شده‌اند. از جمله آنکه گرانی کلاه‌های فرنگی را بهانه کرده و با اعلام اینکه توان مالی برای خرید کلاه ندارند، به ادامه استفاده از چادر مبادرت می‌ورزیده‌اند.

نکته جالب در این سند این است که حکومت وقت برای آنکه این بهانه را از زنان کاشمری بگیرد به راه‌های مختلفی متوسل شده از جمله تولید کلاه‌های ارزان قیمت و نیز استفاده از بودجه شهرداری کاشمر برای خرید کلاه و توزیع در بین زنان نیازمند و از همه جالب‌تر پیشنهاد جمع‌آوری اعانه و به تعبیری صدقه برای خرید کلاه و بی‌حجاب کردن بانوان کاشمری!!!

همچنین با مطالعه این سند این گونه مشخص می‌شود که مأموران حکومت ستمشاهی پهلوی امنیت و آسایش را در نقاط مختلف از جمله حمام‌های عمومی، گاراژهای مسافربری و حتی زیارتگاه‌ها از جمله باغمزار بر زنان متدین و با عفت این دیار حرام کرده و آنان را حتی در زیارتگاه‌ها مجبور به کشف حجاب می‌کرده‌اند.

پیشنهاد دادگاهی کردن زنان با حجاب و استفاده بیشتر از زور برای اعمال این قانون از دیگر موارد مطرح در این سند تاریخی است.

برای اطلاع بیشتر شما از این سند تاریخی متن کامل آن که در کتاب‌های «کشف حجاب؛ زمینه‌ها، پیامدها و واکنش‌ها نوشته مهدی صلاحی» و «امنیت در دوره رضاشاه نوشته سید مصطفی تقوی» آمده است را با هم می‌خوانیم.

 

ایالت خراسان

سواد: راپرت حکومت کاشمر    نمره ۵۴۱    مورخه ۳۰/۳/۱۳۱۵

ایالت خراسان – به پاسخ مرقومه شماره ۴۱۱۰ راجعه به بانوانی که با چارقد خود را مستور می‌سازند، لازم است خاطر مبارک [را] در اقداماتی که قبل از وصول مرقومه فوق‌الذکر به عمل آمده است، مستحضر نماید:

  • به وسیله شهرداری از حمام‌های زنانه التزام گرفته شده که هیچ زنی را بدون کلاه به حمام راه ندهند و در صورتی که زنی با چارقد به حمام برود، به او اخطار کنند که بار دیگر چارقد را ترک و با کلاه برود و اگر بار دیگر با چارقد به حمام رفت، اسم او و شوهرش را راپرت دهند.
  • از لحاظ اینکه مبادا حمامی‌ها در اجرای التزام خود مراقبت نکنند، مأمورینی به طور محرمانه گماشته شد که وضعیت خانم‌ها و مراقبت حمامی را اطلاع[دهند]. در اوایل ماه جاری اطلاع رسید که در حمام‌ها در خور انتظار ابراز جدیت نمی‌شود و ناچار مجدداً احضار و ملتزم شدند.
  • اداره شهربانی به بازار و خیابان پاسبان گماشته و به خانم‌هایی که چارقد دارند، اخطار می‌کند که چارقد خود را ترک نمایند و تا موقعی که در نظر پاسبان هستند، امر را اجرا و همین قدر که دور شدند، مجدداً به استعمال چارقد مبادرت می‌ورزند.
  • در گاراژهایی که در شهر است، التزام گرفته شد که زن‌های با چارقد را سوار نکنند.
  • در باغمزار که شب‌های جمعه به عنوان زیارت رفت و آمد می‌شود، مأمور گماشته شده که زن‌های با چارقد را اجازه دخول ندهند.
  • چون عده‌ای در بدو امر متعذر بودند استطاعت خرید کلاه‌های گران قیمت فرنگی را ندارند و در محل هم کلاه ارزان قیمت یافت نمی‌شود، ناگزیر از استعمال چارقد می‌باشند. برای رفع این بهانه، کلاه مال‌ها را احضار و دستور و نمونه داده شد که از نمد کلاه تهیه کنند و همین طور به خیاط‌ها دستور داده شد از کلاه‌های ساده(…) دوخته و موجود داشته باشند که در موقع مراجعه مشتری حاضر باشد.

با این مراقبت و جدیت و با تهیه وسایل هنوز عده‌ای به علت عدم بضاعت، قادر به تهیه کلاه نبوده و در این میان نیز شاید معدود می‌باشند که برای رفع ملاحظات محلی تا مجبور نشوند، از استعمال کلاه خودداری می‌کنند.

با رئیس شهربانی که مذاکره نموده، مشار الیه عقیده دارد که از طبقات مختلفه متناوباً به عنوان عکسبرداری از ناحیه حکومت دعوت و مقید شوند که با کلاه حضور پیدا کنند تا این نقیصه رفع شود. بدیهی است این اقدام با داشتن مخارجی جهت پذیرایی مدعوین و عکسبرداری، برای یک مرتبه مفید خواهد بود، ولی دوامی ندارد و اگر پاسبان‌ها همان طوری که در همه جا معمول است قدری سختی اعمال نمایند و درصورت امکان به بهانه تخلف از مقررات چند نفری را به شهرداری جلب و به محکمه احضار نمایند، مفیدتر خواهد بود. و همچنین برای زن‌های بی‌بضاعت که قادر به خریداری کلاه نیستند و عموماً چارقد استعمال می‌کنند، در صورت امکان اجازه فرمایند از بودجه شهرداری تحت نظر کمیسیونی مرکب از رئیس شهربانی و رئیس مالیه و دو یا سه نفر معتمد محل، کلاه تهیه و تقسیم گردد که سایرین خود را به استعمال کلاه مجبور دیده، از استعمال چارقد خودداری نمایند.

چنانچه خرید کلاه برای اشخاص بی‌بضاعت از بودجه شهرداری مقدور نباشد، اجازه فرمایند اعانه جمع‌آوری و به مصرف برسد، زیرا انجام این منظور به برانداختن چارقد کمک بزرگی خواهد کرد.

حکومت کاشمر

این سند فقط نمونه‌ای و مستندی از حجم انبوه جنایاتی است که در دوره رضا‌خان برای براندازی عفت و حجاب اسلامی اعمال شد اما گذر روزگار نشان داد که رضاخان و رضاخان‌هایی که بر علیه ایمان و عقاید و فرهنگ دینی این مردم عمل کنند از میان خواهند رفت و به زباله‌دان تاریخ خواهند پیوست و آنچه می‌ماند دین و ایمان و عقاید مستحکم اسلامی ملت ایران خواهد بود.

انتهای پیام/

 

  • پرینت از این پست پرینت از این پست
  • برچسب ها:

    به اشتراک بگذارید :

    مطالب مشابه

    شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

    - کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
    - آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد