محمد فیض عارفی/

انقلاب اسلامی ایران، پیش از آن‌که یک انقلاب سیاسی باشد، یک انقلاب فکری و فرهنگی بود.

تغییر در دیدگاه‌ها و رشد فکرها و اندیشه‌ها در میان مردم مسلمان ایران، بستر مناسبی را برای ظهور و بروز انقلابی با محتوای اسلامی و با تکیه بر اصل مهجور مانده «ولایت فقیه» فراهم آورد.

در تغییر این دیدگاه و به بیان دیگر در ایجاد این انقلاب فکری و فرهنگی، گروه‌هایی به عنوان گروه‌های مرجع محسوب می‌شدند که نقش مهمی در رشد و ارتقاء سطح فکری و افزایش دانش و بصیرت مردمی ایفا کردند.

بدون شک حوزویان و دانشگاهیان از جمله همان گروه‌های مرجعی بودند که نقش مؤثر و غیر قابل انکاری در بسترسازی و روشنگری جهت ایجاد و در نهایت پیروزی انقلاب اسلامی ایفا کردند.

دسیسه‌گری استبداد و استعمار برای جدایی حوزه و دانشگاه

نقش حوزه و دانشگاه در پدیده مهم قرن، یعنی انقلاب اسلامی ایران فقط به پیروزی انقلاب محدود نماند و در برهه‌های خطیر پس از پیروزی و گردنه‌های سختی که ملت انقلابی ایران تا به امروز طی کرده است، همواره نقش این دو نهاد علمی، فکری و فرهنگی که هر دو برخوردار از نیروهای جوان، اندیشمند، پرتوان و پرانگیزه هستند برجسته و عیان بوده است.

این همراهی‌ها و هم‌گامی‌ها میان حوزه و دانشگاه در حالی رخ داد که سیری در گذشته تاریخی کشور و به ویژه مطالعه دوران پایانی رژیم پهلوی نشان می‌دهد آنانی که تاج و تخت خود را در خطر روشنگری و همان انقلاب فکری و فرهنگی حوزه و دانشگاه می‌دیدند و نیز اربابان مستکبر و استعمارگر آن‌ها که تداوم نفوذ و حضور خود در کشور مهم ایران را وابسته به عدم نقش‌آفرینی گروه‌های مرجعی چون حوزویان و دانشگاهیان می‌پنداشتند، تمام تلاش خود را انجام داده بودند تا بین این دو نهاد مهم، فاصله و تضاد و تباینی ایجاد کنند تا مقوله همراهی و همگامی آن‌ها با یکدیگر، یک امر محال به حساب آید، چه رسد آنکه کسی بخواهد از وحدت حوزه و دانشگاه سخن بگوید!

اما این دسیسه و توطئه را که البته سالیان متمادی کار خودش را کرده بود و بدبینی مفرطی از حوزویان در میان دانشگاهیان و متقابلاً بدبینی مفرطی از دانشگاهیان در میان حوزویان پدید آورده بود، روشن‌بینی بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی(ره) و تلاش شخصیت‌های روشن‌ضمیر و آگاهی چون شهیدان مطهری، باهنر، مفتح و بهشتی که هم شخصیت حوزوی داشتند و هم شخصیت دانشگاهی، خنثی کرد و باعث شد تا در مقطع انقلاب اسلامی، آن بدبینی و عدم همراهی تاریخی جای خود را به همراهی و اتحاد بدهد و منجر به پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن عبور از مقاطع سخت و حساس تاریخی شود.

نگاه معمار انقلاب به وحدت حوزه و دانشگاه

مقوله وحدت حوزه و دانشگاه که به مناسب ۲۷ آذر، سالروز شهادت یکی از منادیان این وحدت، یعنی آیت‌الله شهید، دکتر مفتح به یک روز و عنوان تاریخی در تقویم رسمی جمهوری اسلامی بدل شد همواره از موضوع‌های مهمی بوده است که مورد تأکید رهبران و بزرگان نظام اسلامی واقع شده است.

حضرت امام خمینی(ره) در این باب خطاب به دانشگاهیان فرموده‌اند:

«شما و طبقه روحانیین که هر دو یک شغل دارید؛ هر دو شغل واحد دارید؛ و مع الأسف این دو قشر را که مربی جامعه هستند دستهای ناپاک از هم جدا کرد. ما تا حالا با آقایان روبه رو نمی‌شدیم. یعنی شما از ما فرار می‌کردید، ما هم از شما، شما ما را قبول نداشتید؛ ما هم شما را قبول نداشتیم.

شما برای ما یک چیزی می‌گفتید؛ ما هم برای شما یک چیزی می‌گفتیم. من نه از «شما» مقصودم این افراد است؛ و نه از «ما» مقصودم خودم هستم. لکن قشرها این طور شده بودند، می‌رفتند توی دانشگاهها به دانشجو و به استاد و به غیر استاد و به همه یک صورت بسیار زیبای ظاهری ارائه می‌دادند: این آخوندها مرتجعند! اینها می‌خواهند ما را برگردانند به آن عصر حجر… می‌آمدند پیش شماها یک همچو مسائلی را طرح می‌کردند. یا اینکه آخوندها همه درباری هستند! اینها همه برای منافع دربارها! اصلًا وجود اینها را دربارها آوردند.سلاطین این وجودها را در خارج محقق کردند!

می‌آمدند پیش این قشر می‌گفتند: اینها دین ندارند! این بی‌دینها، یک مشت فکلی بی‌دین! و طوری تزریق می‌کردند که مع الأسف بعضی از اشخاص بی‌عمق باورشان می‌آمد. این باور آمدن اسباب این شد که این دو قشر از هم جدا شدند. این به او بدبین شد؛ او به این بدبین شد. چه دو قشری! دو قشری که مربی جامعه بودند. دو قشری که باید- جامعه را- با مساعی هم دست به هم بدهند و جامعه را اصلاح بکنند. اینها را از هم جدا کردند.

دو قشری که اگر این دو قشر در مسیر صحیح باشد، تمام ملت به مسیر صحیح می‌رود. این طور نیست که یک قشر، مثلًا کاسب باشد، که فقط خودش اگر اصلاح بشود، صالح باشد، خودش هست و غیر نیست. دو قشری که با اصلاح این دو قشر جامعه اصلاح می‌شود. دو قشری که‌ إذَا فَسَدَ العَالِمُ فَسَدَ العَالَمُ‌ است. این «عالِم» من نیستم؛ شما هم هستید؛ همه‌مان هستیم. شما همه جزء علما هستید، که اگر چنانچه خدای نخواسته فاسد باشید، عالَم را به فساد می‌کشید؛ و اگر صالح باشید، عالَم را به صلاح می‌کشید. صلاح و فساد یک جامعه به دست مربیهای- آن هست- آن جامعه هست. و آن مربیها شماهایید و قشر روحانی. آنها به یکجور، و شما به یکجور. اما دو طایفه مربی جامعه هستند.» (صحیفه امام، ج ۷).

همان طور که در این بیانات ارزشمند حضرت امام خمینی(ره) مشاهده می‌شود، ایشان دو قشر حوزوی و دانشگاهی را مربی جامعه می‌دانند و معتقد هستند این دو قشر باید با همراهی و وحدت با یکدیگر و به تعبیر ایشان با مساعی هم، جامعه را اصلاح کنند.

امام راحل(ره) معتقد هستند که جدایی این دو قشر از یکدیگر در اثر دسیسه و توطئه‌ای بوده است که منجر به بدبینی آن‌ها به یکدیگر شده و تأکید می‌کنند که این دو قشر مانند سایر اقشار نیستند که تأثیرگذاری آن‌ها محدود باشد بلکه می‌فرمایند اگر حوزه و یا دانشگاه فاسد شوند، تمام جامعه به فساد کشیده خواهد شد و اگر حوزه و دانشگاه اصلاح شوند، تمام جامعه اصلاح خواهد شد.

وحدت حوزه و دانشگاه، معیار ارزشمندی نهضت اسلامی

وحدت حوزه و دانشگاه در اندیشه معمار انقلاب اسلامی آن قدر اهمیت دارد و از چنان جایگاه والایی برخوردار است که آن را بزرگترین پیروزی دانسته‌اند و معتقد هستند که اگر نهضت اسلامی مردم ایران هیچ دستاوردی غیر از وحدت حوزه و دانشگاه نداشت، باز هم ارزش داشت!

ایشان می‌فرمایند: «من بزرگترین پیروزی را آشتی بین دانشگاه و مدارس علمی [حوزه‏های علمی‏] می‏دانم. اگر ما هیچ پیروزی پیدا نکرده بودیم الّا همین معنا که بین دانشگاه و طبقه روحانی نزدیک کردیم و تفاهم حاصل شد… و این دست خیانتی که سال‌های طولانی جدایی انداخته بود بین این دو طبقه قطع شد. و بحمداللَّه، هم روحانی فهمید که دانشگاهی آنچه اجانب گفته‏اند نبود و هم طبقه جوان و دانشگاهی فهمیدند که روحانی آن طور که برای اینها توصیف کرده بودند نبود. [همین کافی بود.]» (صحیفه امام. جلد۶)

حضرت امام در وصیتنامه سیاسی الهی خویش که همچون منشوری روشنگر در مقابل ملت انقلابی ایران قرار دارد نیز بار دیگر به مقوله وحدت حوزه و دانشگاه تأکید می‌کنند و برای آخرین بار با ابراز تأسف از نقشه‌های دشمنان و دور کردن این دو قشر در قبل از انقلاب اسلامی، سفارش می‌کنند: «اکنون که به خواست خداوند متعال و مجاهدت ملت- از روحانی و دانشگاهی تا بازاری و کارگر و کشاورز و سایر قشرها- بند اسارت را پاره و سد قدرت ابرقدرتها را شکستند و کشور را از دست آنان و وابستگانشان نجات دادند، توصیه این جانب آن است که نسل حاضر و آینده غفلت نکنند و دانشگاهیان و جوانان برومند عزیز هر چه بیشتر با روحانیان و طلاب علوم اسلامی پیوند دوستی و تفاهم را محکمتر و استوارتر سازند و از نقشه‏ها و توطئه‏های دشمن غدار غافل نباشند و به مجرد آنکه فرد یا افرادی را دیدند که با گفتار و رفتار خود در صدد است بذر نفاق بین آنان افکند او را ارشاد و نصیحت نمایند؛ و اگر تأثیر نکرد از او روگردان شوند و او را به انزوا کشانند و نگذارند توطئه ریشه دواند که سرچشمه را به آسانی می‏توان گرفت. و مخصوصاً اگر در اساتید کسی پیدا شد که می‏خواهد انحراف ایجاد کند، او را ارشاد و اگر نشد، از خود و کلاس خود طرد کنند. و این توصیه بیشتر متوجه روحانیون و محصلین علوم دینی است. و توطئه‏ها در دانشگاه‌ها از عمق ویژه‏ای برخوردار است و هر قشر محترم که مغز متفکر جامعه هستند باید مواظب توطئه‏ها باشند.»

مقام معظم رهبری نیز در بیانات و ارشاد‌های حکیمانه خود، تأکید ویژه‌ای بر مقوله وحدت حوزه و دانشگاه داشته‌اند.

ایشان در ۲۸ آذر سال ۶۹ و در دیدار با دانشگاهیان و حوزویان، وحدت این دو قشر را منوط به وحدت در هدف می‌دانند و می‌فرمایند: «وحدت حوزه و دانشگاه، یعنى وحدت در هدف. هدف این است که همه به سمت ایجاد یک جامعه‌ى اسلامىِ پیشرفته‌ى مستقل، جامعه‌ى امام، جامعه‌ى پیشاهنگ، جامعه‌ى الگو، ملت شاهد – ملتى که مردم دنیا با نگاه به او جرأت پیدا کنند، تا فکر تحول را در ذهن خودشان بگذرانند و در عملشان پیاده کنند – حرکت نمایند.»

رهبر معظم انقلاب در ۲۷ آذر ۱۳۷۳ نیز امیدواری و خوش‌بینی خود را از آینده وحدت حوزه و دانشگاه این گونه بیان می‌کنند: «من مطمئنّم ان‌شاءالله این بنای مبارکی که امام گذاشته‌اند و مرحوم شهید عزیز ما، آقای مفتّح – که شهادت ایشان روز یادگاریِ این حادثه مهم است – و همچنین بقیه‌ی عزیزانی که در حوزه و دانشگاه بودند – مثل مرحوم شهید مطهّری و شهید بهشتی و شهید باهنر که همه هم از شهدا هستند – برایش آن تلاش و زحمت را کشیدند، هر روز استوارتر خواهد شد.»

آنچه حوزه از دانشگاه و دانشگاه از حوزه باید بگیرد

رهبر معظم انقلاب در سخنرانی‌های مختلف خویش با تبیین ویژگی‌های حوزه و دانشگاه و الزامات وحدت این دو نهاد مهم مسیر روشنی را پیش روی حوزویان و دانشگاهیان قرار می‌دهند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای تخصص‌گرایی و تأسیس رشته‌های درسی گوناگون، توجه به واقعیات، دیدِ باز، گسترده و وسعت بینش، نوگرایی مفید، نگرش سازنده و پویا، تحول و استفاده از روش‌های علمی جدید و کارساز و آینده‌نگری همراه با طرح و برنامه را از جمله مواردی می‌ دانند که حوزویان باید از دانشگاهیان بگیرند و در مقابل احساس وظیفه کردن در درس خواندن، سخت‌کوشی در آموختن، کسب اخلاص، صفا، ایثار، معنویت و زهد، احترام به سنت‌های اصیل و ارزشمند، استفاده از روش‌های علمی سنّتیِ مفیدِ بومی و هماهنگی و اختلاط سازنده با مردم جامعه را از جمله ویژگی های مثبت حوزویان برمی‌ شمرند و دانشگاهیان را توصیه می کنند که این خصلت های نیکو را از حوزه بیاموزند.

الزامات و برکات وحدت حوزه و دانشگاه

و اما تحقق وحدت حوزه و دانشگاه و عمق بخشی به این وحدت، الزاماتی دارد که باز رهبر معظم انقلاب این الزامات را چنین برمی شمارند:

شناخت محیط طلبگی از سوی دانشگاهیان ۲۷/آذر/۶۰

آگاهی حوزه از نظام آموزش دانشگاهی ۲۷/آذر/۶۰

تبادل، ترکیب و تکمیل روش‎های حوزه و دانشگاه  ۲۷/آذر/۷۳

حضور فعّال حوزه در مسائل عمده‌ی علمی جهانی  ۲۷/آذر/۷۳

حضور عالمانه روحانیون در دانشگاه‌ها ۲۷/آذر/۷۳

ارتباط مستمر و منظم متناسب با نیاز حوزه و دانشگاه ۲۷/آذر/۷۳

ترویج ارزش‌های معنوی و دینی در دانشگاه‌ها ۲۷/آذر/۷۳

تبادل دانشجو بین حوزه و دانشگاه ۲۷/آذر/۷۳

تشکیل جلسات همفکری مشترک ۲۷/آذر/۷۳

 

ایشان همچنین برکات تحقق وحدت حوزه و دانشگاه نیز این گونه بیان فرموده‌ اند:

نزدیک شدن دانشگاه به ارزش‌های دینی ۲۷/آذر/۷۳

آگاهی حوزه از جدیدترین پیشرفت‌های علمی ۲۷/آذر/۷۳

شکست نقشه‌های دشمنان  ۲۷/آذر/۷۳

سازندگی و رفع نیازهای جامعه  ۲۷/آذر/۷۳

 

سخن پایان آنکه وحدت حوزه و دانشگاه نه فقط یک امتیاز برای جمهوری اسلامی بلکه یک ضرورت برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی است.

انقلاب اسلامی که هدف نهایی خویش را پس از پیروزی انقلاب و تشکیل نظام و جامعه اسلامی، تحقق تمدن اسلامی می‌ داند، باید در هر دو عرصه علم دین و علوم جدید پیشگام و پیش قدم باشد تا بتواند تمدن نوین اسلامی را به عنوان یک تمدن الگو در جهان عاری از معنویت امروز به انسان تشنه معنویت ارائه کند.

بدون شک نقش حوزه و دانشگاه در تحقق این تمدن عظیم و بسترسازی برای ظهور منجی آخرالزمان که هدف غایی انقلاب اسلامی ملت ایران است، نقش مهم و بی بدیلی است که جز با وحدت این دو نهاد علمی، فکری و فرهنگی فراهم نخواهد شد.

انتهای پیام/

  • پرینت از این پست پرینت از این پست
  • برچسب ها:

    به اشتراک بگذارید :

    مطالب مشابه

    شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

    - کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
    - آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد